چای شما

تاریخ انتشار : ۲۵ تیر ۱۳۹۳ در ۶:۰۹ ب.ظ , کد خبر:   4761
اختصاصی صبح رانکوه/نقش آموزش و پرورش در کار آفرینی  نویسندگان:  زبیده قاسمی گوابری  مریم باباپور واجاری

قاسمی1

چکیده

بخش عمده ی توسعه ی کشور در نظام آموزش و پرورش پایه گذاری می شود. ابلاغ سیاست های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی، چالش هایی را فراروی نهادهای آموزشی، از جمله آموزش و پرورش قرار داده است. برای پاسخ گویی به این چالش باید راهبردها، رویکردها و راه کارهای اجرایی مناسبی را برگزید و به اجرا در آورد. یکی از این رویکردها آموزش کارآفرینی در نظام آموزش و پرورش است. توسعه ی کارآفرینی در فعالیت های اقتصادی و کسب و کار، فرایندی است که نقش حیاتی در تداوم، رشد و توسعه ی ملی کشورها ایفا می کند. در این مقاله سعی بر آن است تا با معرفی مقوله ی کارآفرینی، به نقش برخی از عوامل مؤثر بر کارآفرینی اشاره گردد. موضوعات مورد بررسی نشان داد که توجه به آموزش فنی حرفه ای، برنامه ی درسی، روش های آموزش، محتوای درسی، ابزارهای عملی، معلم و روش های تدریس او، آموزش الکترونیکی، حمایت های مادی و معنوی دانش آموزان کارآفرین و توجه به نیازهای یادگیری دانش آموزان، اثربخشی آموزش کارآفرینی در نظام آموزش و پرورش کشور را تحت تأثیر قرار می دهد.

وازه های کلیدی شامل کارآفرین، کارآفرینی، کار، آموزش و پرورش

مقدمه

دگرگونی در ارتباطات جهانی موج تازه از دگرگونی های بنیادین را در همه ی زمینه ها به ارمغان آورده است. براثر این دگرگونی ها زندگی در ابعادی بس ژرف تر از پیش به دانش و فناوری اطلاعات متکی شده است. یکی از این زمینه های جدید، کارآفرینی است که در واپسین سال های سده ی بیست مورد توجه گروهای آموزشی کشورهای جهان قرار گرفت. کارآفرینی[۱] به عنوان موتور محرکه ی توسعه ی اقتصادی و اجتماعی نقش اساسی در فرایند توسعه ی جوامع دارد. کارآفرینی به عنوان یک رشته علمی همانند سایر علوم دارای مجموعه ای از اصول و قواعد علمی و عملی است و بر روی این فرضیه که کارآفرینی غیراکتسابی است خط بطلان می کشد (کوهی نژاد و همکاران، ۱۳۹۰).

امروزه اشتغال و کاهش نرخ بیکاری دانش آموختگان و جوانان از دغدغه های اصلی کشور است. در واقع، پرورش و آماده سازی افراد جویای کار و استقلال طلب از طریق آشنایی آنان با دانش و مهارت های کارآفرینی امکان پذیر است. کارآفرینی به عنوان یک عامل کلیدی رشد و توسعه ی اقتصادی کشورها شناخته شده است. بسیاری از کشورها با توسعه ی برنامه های آموزشی باعث توسعه ی فرهنگ کارآفرینی می گردند (احمدی، ۱۳۸۸، ص ۱۲۲).

مقاله ی حاضر به نقش آموزش و پرورش در کارآفرینی دانش آموزان می پردازد .

تعریف واژه های کلیدی

کارآفرینی و کارآفرین

تعاریف متعددی از کارآفرینی وجود دارد اما رایج ترین تعریف توسط هیسریچ بیان شده است. از نظر وی کارآفرینی فرایند ایجاد یک چیز نوین و ارزش مند با تلاش و کوشش در فرایندی زمان بر همراه با خطرهای مالی ، اجتماعی و روانی به منظور دریافت پاداش های مالی و رضایت و استقلال فردی (هیسریچ به نقل از عربیون و همکاران، ۱۳۸۹، ص ۶۶).

واژه ی کارآفرینی از ریشه ی فرانسوی Interpreter به مفهوم «تعهد کاری» است (احمدپور و مقیمی، ۱۳۸۵، ص ۴۵). کارآفرینی موتور محرکه ی توسعه ی اقتصادی و اجتماعی و ایجاد کننده ی ثروت ها و ارزش ها است (هزارجریبی، ۱۳۸۷، ص ۱۷). کارآفرینی فرآیندی است که درآن ایده های بدیع و مناسب به منظور بهره برداری ازفرصت ها و منابع موجود در جهت اشتغال شناسایی و پیاده سازی می شود. در ایران همانند سایر کشورها به کارآفرینی به عنوان موتورتوسعه ملی نگاه می شود (شوقی و شفیقی، ۱۳۹۰).

به عقیده ی (احمدی (۱۳۸۸) کارآفرینی فرایندی است که در آن ایده و فکر جدید با بسیج منابع از طریق ایجاد یک کسب و کار که توأم با مخاطره ی مالی و اجتماعی و حیثیتی است، محصول و خدمت جدید به بازار عرضه می شود (احمدی، ۱۳۸۸، ص ۱۲۶).

به عقیده ی ژوزف شوپیتر، کارآفرینی عبارت است از عرضه ی کالایی جدید، روشی جدید در فرایند تولید، ایجاد بازاری جدید، یافتن منابع جدید و ایجاد هرگونه تشکیلات جدید در کسب و کار (جعفرزاده، ۱۳۸۶، ص ۶).

بروکاس و هورویتس (۱۹۸۶) معتقدند که کارآفرینی به عنوان سمبل و نماد تلاش و موفقیت در کسب و کار بوده و کارآفرینان پیشگامان کسب و کار موفق در جامعه هستند . توانایی آن ها در بهره گیری از فرصت ها، نیروی آن ها در نوآوری و ظرفیت آن ها در قبال موفقیت، به عنوان معیارهایی هستند که کارآفرینی نوین بوسیله ی آن ها سنجیده می شود (ربیعی و صادق زاده، ۱۳۹۰، ص ۱۹۲).

کارآفرین کسی است که دارای قدرت درک بالا و توان شناسایی فرصت ها را دارد و می تواند در جامعه از طریق پرورش ایده و تبدبل فکر خود به یک محصول جدید اقدام به ارزش آفرینی کند. این ارزش می تواند یک ارزش اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و حتی فرهنگی باشد (هزارجریبی، ۱۳۸۷، ص ۱۷).

کارآفرین فردی است که تمامی ابزار تولید را ترکیب می کند و مسؤولیت ارزش تولیدات، بازگشت کل سرمایه، ارزش دست مزدها و هم چنین سود به دست آمده را به عهده می گیرد (احمدپور داریانی،۱۳۸۱، ص ۳۱). کارآفرین فردی است که تعهد می کند تا سازماندهی و مدیریت کسب و کار جدیدی را که توأم با ریسک است بپذیرد (احمدپور و مقیمی، ۱۳۸۵، ص ۴۵). ژوزف شوپیتر «کارآفرین» را چنین تعریف می کند: کارآفرین فردی است که ترکیبات جدیدی را در تولید ایجاد می کند (جعفرزاده، ۱۳۸۶، ص ۶).

کار

به هرگونه تلاش و کوشش فکری و بدنی برای کسب روزی حلال و درآمد که هدف آن تولید کالا یا ارایه ی خدمت باشد کار گفته می شود.(احدی و همکاران، ۱۳۹۲، ص۶۹).

آموزش و پرورش

در هر کشوری نظام آموزش و پرورش یکی از نظام های مهم اجتماعی است. رسالت این نظام علاوه بر انتقال میراث فرهنگی و تجارب بشری به نسل جدید، ایجاد تغییرات مطلوب در شناخت ها، نگرش ها و در نهایت رفتار کودکان، نوجوانان و جوانان است. برای نیل به این اهداف، در هر کشوری سرمایه های فراوانی برای آموزش و پرورش هزینه می شود (صافی، ۱۳۸۸، صص ۷ و ۸). در واقع، کیفیت فعالیت سایر نهادهای اجتماعی تا اندازه ی زیادی، به چگونگی عملکرد آموزش و پرورش بستگی دارد. آموزش و پرورش در پروراندن فرد و در بالنده کردن جمع، نقش حیاتی دارد. شناسایی استعدادها و ایجاد شرایط لازم برای شکوفایی ان ها در زمینه های مختلف و رشد موزون و متعادل انسان در جنبه های عقلانی، عاطفی، اجتماعی و جسمانیف مسئولیت های سنگینی است که آموزش و پرورش باید به انجام برساند (ندیمی و بروج، ۱۳۸۷، ص ۴).

نظام آموزش و پرورش در جهان کنونی، وظایف و کارکردهای مختلفی را به طور آشکار و نهان بر عهده دارد و ابزار تحقق اهداف و مقاصد اجتماعی به شمار می رود. کارکردهای آن به حدی است که جوامع مختلف انتظار دارند، این سازمان باید پاسخگوی نیازهای معنوی و مادی آنان باشد و به عنوان یک عامل، تحقق نیازهای فردی و اجتماعی و رشد و توسعه ی فرهنگی- سیاسی و اقتصادی جامعه را ممکن کند. یکی از کارکردهای آشکار آموزش و پرورش، تربیت و تأمین نیروی انسانی جامعه است. هر جامعه ای به نیروی کار ماهر و متخصص نیاز دارد. تربیت این نیرو در سطوح مختلف و به تناسب نیاز جامعه در بخش های کشاورزی، صنعت و خدمات از وظایف مهم نظام آموزش و پرورش است (صافی، ۱۳۸۸، صص ۷ و ۸).

سابقه ی آموزش کارآفرینی

سرمایه گذاری در آموزش کارآفرینی یک سرمایه گذاری بلند مدت است (مصلح شیرازی و صانعی، ۱۳۸۷، ص ۲۵). دوره های آموزشی کارآفرینی نه تنها جای خود را در طرح دروس دانشگاهی در رشته های مختلف باز کرده، بلکه در دوره های مختلف تحصیلی، از ابتدایی تا دبیرستان نیز مورد توجه قرار گرفته است. گرچه امروزه تنوع این دوره ها، شرکت های موجود را نیز، تحت پوشش قرار می دهد و دوره های متعددی برای رشد، بقا و کارآفرینی سازمان های بزرگ، طراحی شده، اما هدف اولیه ازتوسعه ی کارآفرینی همانا تربیت افراد متکی به نفس و آگاه به فرصت ها و به طور کلی افرادی است که تمایل بیشتری به راه اندازی کست و کارهای مستقل دارند (کاتن[۲]؛ ۱۹۹۰، به نقل از احمدپور داریانی و رضائیان، ۱۳۷۷، ص ۱۳۲). در واقع هدف این بوده تا افراد در طی دوران تحصیل، افرادی «مؤسس»[۳] تربیت شوند. این افراد شامل پیشروان در فعالیت ها، ماجراجویان، جسوران، مبتکران، فرصت طلبان، جاه طلبان و ارتقاجویان می باشند (گیب[۴] ؛ ۱۹۸۷، به نقل از احمدپور داریانی و رضائیان، ۱۳۷۷، ص ۱۳۴).

در نظام آموزشی اتریش، چهار مرحله قابل تشخیص است. اولین مرحله (یک تا چهار سال) آموزش ابتدایی است. مرحله ی دوم که تا پایان دوره ی آموزش اجباری طول می کشد (۵ تا ۹ سال) شامل دو قسمت متمایز است: یکی در شروع، که اساساً مستلزم تصمیمات مقدماتی در مورد مسیر آینده ی دانش آموز (که آیا مسیر دانشگاه  را در مقطع متوسطه طی کند و یا مسیر فنی و حرفه ای را در سایر مدارس مقطع متوسطه). در پایان این مرحله (سال نهم)، این تفاوت بیشتر تقویت می شود که در آن دانش آموزان می توانند از بین مدارس فنی و حرفه ای و سایر موضوعات یکی را انتخاب کنند. در مرحله ی سوم، که تا پایان آموزش متوسطه ی اتریش طول می کشد (حداکثر ۱۳ سال) دانش آموزان، برنامه ی انتخاب شده را ادامه می دهند و تحصیلات شان را با شکل های مختلف امتحانات نهایی تکمیل می کنند که اجازه می دهد تا به دانشگاه ها، آکادمی ها و کالج های خاص و سایر مؤسسات تحصیلات عالی دسترسی پیدا کنند (کرد نائیجی و زالی، ۱۳۸۷، ص ۱۰).

انواعکارآفرینی

۱-   کارآفرینیشرکتی

فرایندی است که یک شرکت طی می کند تا همه افراد آن به کارآفرینی تشویق شده و تمام فعالیت های کارآفرینانه ی فردی و گروهی به طور مستقل، سریع و راحت در شرکت انجام پذیرد. در این فرآیند هر یک از کارکنان در نقش کارآفرین انجام وظیفه می کنند . امروزه شرکت ها سعی می کنند خود نیز کارآفرین باشند تا بتوانند نسبت به تغییر و تحولات انعطاف داشته و فرص ت های موجود در بازار را از دست ندهند تحقیقات اخیر به سه مفهوم در تعریف کارآفرینی شرکتی اشاره دارد:

– تجدید استراتژی (نوسازی راهبردها و تجدید ساختار سازمانی)

– نوآوری (ارائه ی محصول یا خدمت جدید به بازار)

– کسب و کار درون شرکت (فعالیت های کارآفرینی شرکتی که منجر به ایجاد یک سازمان جدید درون شرکت مادر می شوند)

۲- کارآفرینی مستقل

فرآیندی است که کارآفرین از ایده ی اولیه تا ارائه ی محصول خود به جامعه، کلیه ی فعالیت های کارآفرینانه را با ایجاد یک بنگاه اقتصادی جدید به طور مستقل طی می کند. انگیزه های متفاوتی در افراد وجود دارد که سبب می شود به طور مستقل کار کنند. یکی از این انگیزه ها، استقلال طلبی است که قوی ترین نیاز های فرد کارآفرین ذکر شده است. او می خواهد کارها را به شیوه ی خود انجام دهد و کار کردن برای دیگران را نمی پسندد چرا که همواره اعتقاد دارد که بهتر از هرکس دیگری می تواند از عهده ی کار برآید و همچنین نیاز به پیشرفت و احتیاج به رضایت مندی شغلی از جمله انگیزه هایی است که شخص را به ایجاد یک بنگاه اقتصادی مستقل تحریک و ترغیب می کند.

۳-   کارآفرینی سازمانی

فرآیندی است که کارآفرین تحت حمایت یک سازمان، فعالیت های کارآفرینانه خود را به ثمر می رساند (احمدی، ۱۳۸۸، ص ۱۲۶).

اهمیت پرورش روحیه ی کارآفرینی

توسعه ی کارآفرینی در فعالیت های اقتصادی و کسب و کار فرایندی است که نقش حیاتی در تداوم، رشد و توسعه ی ملی کشورها ایفا می کند. از این رو توسعه ی چارچوبی برای ارزیابی سطح کارآفرینی فعالیت ها به منظور ایجاد بستر و جو مناسب برای حمایت های منطقی از کارآفرینی و کارآفرینان ضروری است. عربیون و همکاران (۱۳۸۹) در تحقیقی نشان دادند که شاخص های نوآوری، فرصت کارآفرینی، رشد فعالیت، خطرپذیری، برنامه ی کسب وکار، سطح اشتغال زایی، اهمیت فعالیت در توسعه ی منطقه و در نهایت نرخ اثرگذار کارآفرینی به ترتیب در تعیین سطح کارآفرینی کسب وکارها بیش ترین اهمیت را داشته اند (عربیون و همکاران، ۱۳۸۹، ص ۶۵).

برای پی بردن به اهمیت پرورش روحیه ی کارآفرینی کافی است بدانیم که فقط بین سال های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۰ در کشور آمریکا قریب به ۸/۱۰ میلیون شغل برخاسته از فعالیت های کارآفرینانه به وجود آمده است که در مقایسه با حذف ۳/۸ میلیون شغل به سبب سیاست های کوچک سازی و بهره ور کردن فعالیت ها، اقدامات کارآفرینانه به ایجاد قریب به ۵/۲ میلیون فرصت شغلی به طور خالص کمک کرده است و اثرات منفی ناشی از بیکاری را بر طرف ساخته است (سلیمی فر و مرتضوی، ۱۳۸۴، ص ۶۶).

ارتباط بین دولت و آموزش

اونیل (۱۹۹۵) راهکارهای جدیدی را در مورد ارتباط بین خط مشی های کشور و دیدگاه های کشور و دیدگاه های دولت و نوع آموزش های ارایه شده تبیین کرده است که مهم ترین ترین آن ها را می توان در دو جنبه ی زیر خلاصه کرد:

–        ارتقای اقتصاد ملی از طریق ارتباط نزدیک بین آموزش های مدرسه ای، اشتغال، بهره وری و تجارت.

–        افزایش اثربخشی دانش آموزان از طریق کسب مهارت های حرفه ای شغلی و شایستکی ها (صدری، ۱۳۸۸، ص ۸۴).

عوامل مؤثر بر کارآفرینی

آموزش و توجه کافی به کارآفرینان، ترویج کارآفرینی، ابتکار و استقلال فردی، ایجاد سازمانهای مجازی و تقویت حوزه IT، حمایت از مالکیت فکری و انجام فعالیت های گروهی در کنار حمایت های دولت و منابع مالی برای گسترش کارآفرینی ضروری است. از این رو نیاز روز افزون به آموزش افراد جامعه به منظور کارآفرینی و نیز توسعه آموزش و ایجاد خلاقیت و نوآوری در کارکنان به منظور توسعه ی بهره وری کاملً محسوس است (شوقی و شفیقی، ۱۳۹۰)..

نتایج تحقیقات مختلف بیان گر آن است که نظام های آموزشی، با برنامه ها، اهداف، محتوا و سایر عوامل آموزشی خود، نقش مؤثری در توسعه ی کارآفرینی افراد دارند. بازنگری در برنامه های درسی و آموزشی و اصلاح آن برای کمک به توسعه ی آموزش کارآفرینی، محور توجه اغلب نظام های آموزشی کشورهای مختلف است. در این میان توجه و پژوهش درباره عوامل مؤثر بر کارآفرینی (آموزش کارآفرینی، معلم و روش تدریس کارآفرینانه) از اهمیت خاصی برخوردار است (گرائلی شیخ، ۱۳۹۰).

ایکاوالکو، روسکووارا و سیکولا- لینو[۵] (۲۰۰۹) در بررسی های خود به این نتیجه دست یافتند که موارد زیر باید مورد توجه قرار گیرند: آموزش معلمان، توسعه ی ابزارهای عملی، تحقق تغییر در آموزش از جمله اصلاحات برنامه ی درسی، تحقق ارتباط بین اهداف و نتایج کارآرینی (ایکاوالکو، روسکووارا و سیکولا- لینو، ۲۰۰۹، ص ۱۸).

آموزش و پرورش و کارآفرینی

بخش عمده ی توسعه ی کشور در نظام آموزش و پرورش پایه گذاری می شود و شکل می گیرد. در طول دهه ی گذشته، نقش آموزش و پرورش در امر توسعه ی انسانی متخصص و کارآفرین مورد غفلت قرار گرفته است. از آنجا که کارآفرینان نقشی حیاتی در تداوم رشد و توسعه ی ملی ایفا می کنند، شایسته است به نقش آموزش و پرورش در تربیت کارآفرینان توجه ویژه ای شود (یوسفی و یوسفی، ۱۳۹۰).

ابلاغ سیاست های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی به منظور شتاب بخشیدن به رشد اقتصاد ملی، ارتقاء کارآیی بنگاه های اقتصادی و بهره وری منابع مادی و انسانی و فناوری، افزایش رقابت پذیری در اقتصاد ملی، افزایش سهم بخش های خصوصی و تعاون در اقتصاد ملی، کاستن از بار مالی و مدیریتی دولت در تصدی فعالیت های اقتصادی، افزایش سطح عمومی اشتغال، تشویق به سرمایه گذاری، بهبود درآمد خانوارها و توسعه ی سرمایه ی انسانی، چالش هایی را فراروی نهادهای آموزشی، از جمله آموزش و پرورش قرار داده است. برای پاسخ گویی به این چالش باید راهبردها، رویکردها و راه کارهای اجرایی مناسبی را برگزید و به اجرا در آورد. یکی از این رویکردها آموزش کارآفرینی در نظام آموزش و پرورش است. علی رغم استقبال گسترده ی نظام آموزش و پرورش کشور از موضوع کارآفرینی، آموزش کارآفرینی در مدارس با چالش های متعددی روبرو است که عدم توجه به آن ها می تواند اثربخشی آموزش کارآفرینی در نظام آموزش و پرورش کشور را تحت تأثیر قرار دهد که مهم ترین آن ها عبارتند از:چالش در کیفیت مدرسان کارآفرینی، چالش محتوا و شیوه های آموزش کارآفرینی، چالش در اثربخشی روش های آموزشی، چالش در ابزارهای آموزشی مرتبط با کارآفرینی، چالش در حمایت های مادی و معنوی دانش آموزان کارآفرین و چالش در نیازهای یادگیری دانش آموزان. این چالش ها اگر به فرصت تبدیل نشوند، در بلند مدت آثار زیان باری را بر نظام آموزش و پرورش تحمیل خواهند کرد (کرد نائیج و زالی، ۱۳۸۷، ص ۴).

هدف از آموزش کارآفرینی به دانش آموزان باید این باشد که مسئولیت پذیری آن ها افزایش یابد و برای دستیابی به اهداف خود خلاق باشند و به کشف فرصت های موجود بپردازند و به طور کلی مقابله کردن در جامعه ی پیچیده ی امروزی را بیاموزند (ایکاوالکو، روسکووارا و سیکولا- لینو، ۲۰۰۹، ص ۵).

۱-   آموزش فنی و حرفه ای

هدف عمده ی رشته های فنی حرفه ای، اعتلای سطح فرهنگ و دانش عمومی، شناخت بهتر استعداد، علاقه ی دانش آموزان، ایجاد زمینه های مناسب جهت هدایت آنان به سمت اشتغال مفید (در موارد بسیاری با همکاری و در جوار کارخانجات، مراکز صنعتی، تولیدی و خدماتی) و احراز آمادگی نسبی جهت ادامه ی تحصیل در رشته های علمی و کاربردی است (ندیمی و بروج، ۱۳۸۷، ص ۱۹۱). به عقیده ی بکر[۶] (۱۹۶۴) از منظر نظریه ی سرمایه ی انسانی، آموزش عمومی، موجد سرمایه ی عمومی و آموزش فنی و حرفه ای موجد سرمایه ی اختصاصی است. مزیت سرمایه ی دوم این است که به اتکای مهارت های کسب شده دارندگان آن، آنان را برای به دست آوردن جایگاه های شغلی، بیشتر آماده می سازد و همین بینش باعث گردیده است که در بیشتر کشورهای جهان حتی در نظام های تعلیم و تربیت آن ها از دیرباز در کنار مقاطع تحصیلی، آموزش های عمومی، آموزش های فنی و حرفه ای نیز مورد نظر واقع گردند. آموزش های فنی و حرفه ای توفیق قابل توجهی در پرورش نیروی کار ماهر (سرمایه ی انسانی) و تربیت نیروی انسانی خوداشتغال (کارآفرین) داشته و می توانند به عنوان یک راه میان بر در جهت توسعه ی سرمایه ی انسانی ایفای نقش نمایند. با وجود این، توفیقات بیشتر در تشکیل چنین سرمایه ای، نیازمند توجه جدی تری به ابعاد انگیزشی، تجهیزاتی، آموزشی و ساختاری در این مراکز است (سلیمی فر و مرتضوی، ۱۳۸۴، صص  ۶۴ و ۶۵).

هک و هک[۷] (۱۹۹۸) در پاسخ به این سؤال که چرا برخی از کشورها به ویژه در سطح کشورهای آسیایی در اجرای برنامه های آموزش فنی و حرفه ای موفق و برخی ناموفق بوده اند، بیان می کند که این پدیده به عوامل متعددی ارتباط داشته است. از جمله ی این عوامل عبارتند از:

–        عوامل اجتماعی: در بسیاری از کشورهای آسیایی نوعی نگرش منفی به کارهای مبتنی بر مهارت یا اصطلاحاً یدی که مبتنی بر دستورالعمل[۸] می باشد، وجود دارد.

–        عوامل اقتصادی: سطح توسعه ی اقتصادی و ساختار صنعت و تنوع فعالیت ها در بخش های گوناگون اقتصادی در ایجاد نیاز به آموزش های فنی و حرفه ای مؤثر واقع می شوند. توجه به آموزش های آماده سازی جوانان برای کار از جمله خواسته ها و الزامات در بیشتر کشورها حتی در کشورهای توسعه یافته است.

–        دولت: از آن جا که آموزش فنی و حرفه ای نسبت به آموزش های عمومی پرهزینه ترند، لذا دولت ها از نقش تعیین کننده ای در توسعه ی این آموزش ها برخوردارند. این بدان معنی است که دولت ها می بایست در تخصیص منابع مالی، توجه ویژه ای را به این آموزش ها معمول دارند؛ چرا که سرمایه گذاری نامناسب به بازده ی مناسب منجر نخواهد شد[۹] (سلیمی فر و مرتضوی، ۱۳۸۴، ص ۶۹).

۲-   برنامه ی درسی

برنامه های درسی فنی و حرفه ای باید پاسخ گو به نیازها و علایق دانش آموزان و توسعه ی فردی، هویت ملی و دینی، انگیزش، مهارت های شهروندی، خودباوری و خلاقیت و نوآوری و کارآفرینی باشد. از همه ی این ها مهم تر، برنامه های آموزشی باید به گونه ای طراحی شوند که فرصت های لازم را برای کسب دانش و مهارت و ایجاد نگرش و شابستگی در جهت آموزش های مادام العمر مهیا سازند و قابلیت ها و شایستگی های لازم را برای رویارویی با چالش های فرارو در عرصه ی ملی، منطقه ای و جهانی در فراگیرندگان به وجود آورند. به علاوه، پاسخ با توجه به نگرش جامعه نسبت به ادامه ی تحصیل دانش آموزان در دوره های عالی، در این زمینه نیز پاسخگو باشند (صدری، ۱۳۸۸، ص ۸۴).

۳-   روش های آموزشی

بررسی ها نشان می دهد که برخی از مشکلات مربوط به برنامه های آموزش کارآفرینی شامل موارد زیر است:

تأکید بیش از حد بر روش های یادگیری انتقال اطلاعات و کافی نبودن آموزش از طریق تشکیل گروه های کوچک مانند تشکیل تیم های پژوهشی، تبادل همکاری، مشاوره و کارگاه های آموزشی (گراون، ۱۹۹۴، ص ۳).

هم اکنون در سطح دنیا، برای آموزش کارآفرینی جنبه های نظری و عملی در نظر گرفته می شود و در قالب های جداگانه و گاه به صورت ترکیبی و هم زمان و به روش های مختلف آموزشی به اجرا در می آید. این در حالی است که در نظام آموزش و پرورش کشورمان، تدریس درس کارآفرینی صرفاً به صورت نظری و بر مبنای روش سخنرانی است (کرد نائیجی و زالی، ۱۳۸۷، ص ۱۱).

۴-   محتوای درسی

کارآفرینی موضوعی نیست که در قالب یک کتاب بتوان به تمام جنبه های آن پرداخت. موضوع کارآفرینی دارای جنبه های مختلف است و اگر قرار است در نظام آموزش و پرورش، به موضوع کارآفرینی پرداخته شود باید در محتوای کتاب تغییرات اساسی داده شود و بحث کارآفرینی به طور تدریجی و در قالب چند کتاب و در طی چند سال آموزش داده شود تا بتوان اطمینان حاصل کرد که آموزش های داده شده به افزایش دانش و نگرش دانش آموزان کمک نموده است (کرد نائیجی و زالی، ۱۳۸۷، ص ۱۱).

پارسا و گرائلی شیخ (۱۳۹۰) با تحلیل محتوای کتاب کارآفرینی مشخص به این نتیجه دست یافتند که  بیشترین فراوانی مؤلفۀ استعداد کارآفرینی به ترتیب مربوط به مؤلفۀ خلاقیت و نیاز به موفقیت و کمترین مؤلفه مربوط به مرکز کنترل است و در تصاویر کتاب، کمترین مؤلفه به کار رفته است. نتایج تحقیق حاضر، هشداری است برای مسئولان آموزش و پرورش که میزان فاصله ی نظام آموزشی ما را با مؤثرترین شیوه های پرورش خلاقیت و کارآفرینی در هنرجویان بسنجند. همچنین، زمینه ای است برای معلمان، مؤلفان کتاب درسی و برنامه ریزان تا با انتخاب و تغییر برنامه درسی، اقدام به ارزشیابی روش ها و شیوه های تدریس، اهداف، محتوا در جهت پرورش مهارت ها و ویژگی های اساسی کارآفرینی در هنرجویان نمایند (پارسا و گرائلی شیخ، ۱۳۹۰).

۵-   حمایت های مادی و معنوی دانش اموزان

به عقیده ی گراوان[۱۰] (۱۹۹۴) صرفاً آموزش کارآفرینی در کلاس درس، مؤثر واقع نمی شود بلکه نکته ی مهم این است که افزایش سرمایه گذاری های جدید باعث موفقیت در کارآفرینی می گردد (گراوان، ۱۹۹۴).

در نظام آموزش و پرورش باید شرایطی حاکم گردد که از دانش آموزانی که دارای روحیه  و توان کارآفرینی هستند حمایت های مادی و معنوی شود تا آن ها تشویق شوند و در نتیجه پس از فارغ التحصیلی، به جای جویندگان کار، خودشان بتوانند کسب و کار جدیدی را ایجاد نمایند (کرد نائیج و زالی، ۱۳۸۷، ص ۱۱).

۶-   ابزارهای عملی

امروزه برای آموزش کارآفرینی علاوه بر روش های آموزشی متنوع، باید از ابزارهای آموزشی مختلفی نیز استفاده شود. در واقع، باید از تمام پیشرفت های فناوری، مواد و ابزارهای آموزشی استفاده گردد (کرد نائیجی و زالی، ۱۳۸۷، ص ۱۱). ایکاوالکو و همکاران (۲۰۰۹) معتقدند که توسعه ی ابزارهای عملی را در آموزش کارآفرینی باید مورد توجه قرار گیرند (ایکاوالکو و همکاران، ۲۰۰۹، ص ۱۸).

۷-   معلم و ارائه روش تدریس

در پژوهش گرائلی شیخ (۱۳۹۰) این نتیجه به دست آمد که کارآفرینی فرایندی نسبتاً اکتسابی است؛ همچنین معلمان عنصر کلیدی در ترویج آموزش کارآفرینی محسوب می شوند و مرور ادبیات تحقیق روش تدریس مختلفی را نشان می دهد که اکثر آنها تغییر آموزش سنتی کارآفرینی به سمت پذیرش روشهای تدریس نوین کارآفرینی که مبتنی بر عمل است می باشد. بنابراین معلمان باید از ترکیبی از روشهای پیشنهاد شده استفاده نمایند و در روش تدریس خود بسیار انعطاف پذیر باشند (گرائلی شیخ، ۱۳۹۰).

با توجه به این که موضوع کارآفرینی یک بحث بسیار تخصصی و میان رشته ای است، طبیعتاً باید مدرسانی به آموزش این درس بپردازند که هم دارای دانش نظری کارآفرینی باشند و هم با جنبه های عملی آن در شرکت ها و سازمان  ها آشنا باشند (کرد نائیج و زالی، ۱۳۸۷، ص ۱۱).

۸-   آموزش الکترونیکی کارآفرینی

با توجه به توسعه سیستم های آموزشی مبتنی بر اینترنت، امکان فراهم کردن دوره ها و محتواهای آموزشی فراهم می شود که بتوان از آن ها در ایجاد دوره های کارآفرینی با افزایش دانش دانش آموزان استفاده نمود. رویکرد نوین یادگیری الکترونیکی، همانند دیگر فناوری های اطلاعاتی و ارتباطاتی، انقلابی در زمینه یادگیری ایجاد کرده است. یادگیری الکترونیکی و یادگیری مبتنی بر وب، با ارائه ویژگیهای کاربرپسندی چون یادگیری در هر زمان، در هر مکان، یادگیری فردی در کنار یادگیری مشارکتی، یادگیری مبتنی بر نیاز و نیز ایجاد امکان یادگیری مستقل و مبتنی بر علایق و استعدادهای شخصی، توجه بسیاری از افراد را در سراسر جهان به خود جلب نموده است (شوقی و شفیقی، ۱۳۹۰).

۹-   نیازهای یادگیری دانش آموزان

در بررسی های کارآفرینی، عواملی یافت می شود که در رفتار کارآفرینانه تأثیر دارد. شامل عوامل فردی، اجتماعی و محیطی. عوامل اجتماعی به بررسی پیشینه و سوابق فردی، خانواده، سطح شغلی، تجارب اولیه ی زندگی و محیط رشد و پرورش می پردازد. در حالی که عوامل محیطی به عوامل موقعیتی نظیر ارزش، کاهش مالیات و منافع غیر مستقیم، زمانبندی فرصت ها در فرایند شغلی، تأثیر شرایط بازار، بحران اجتماعی، فرهنگ حمایتی اجتماعی و اقتصادی توجه می کند. در ارتباز با عوامل فردی بر ویژگی های شخصیتی کارآفرینان توجه می شود. در بحث عوانل فردی اعتقاد بر آن است که کارآفرینان ویژگی ها، نگرش ها و ارزش های بی نظیر و منحصر به فردی دارند که موقعیت و جایگاه ارزنده ای را برای آن ها دست و پا کرده و آن ها را از سایرین متمایز و منفک می سازد. یکی از چالش های اساسی در آموزش کارآفرینی در نظام آموزش و پرورش این است که به این ویژگی های اساسی و کلیدی توجه نشده و در اولویت های برنامه های آموزشی قرار نمی گیرد (کرد نائیجی و زالی، ۱۳۸۷، ص ۱۱).

نتیجه گیری

کارآفرینی به عنوان یک عامل کلیدی رشد و توسعه ی اقتصادی کشورها شناخته شده است. بسیاری از کشورها با توسعه ی برنامه های آموزشی باعث توسعه ی فرهنگ کارآفرینی می گردند. وضعیت اقتصادی کشور و ترکیب جمعیتی جوان امروزه بیش از پیش ما را نیازمند یافتن زمینه های پیشرو در صحنه ی اقتصادی می کند. در این راستا ضرورت داشتن الگوها و راهکارهای مناسب جهت آموزش، تربیت و استفاده ی بهینه از نیروی فعال و کارآفرین بیشتر می شود.

با توجه به این که باید پرورش کارآفرینان کشور، در نظام آموزش و پرورش، پایه گذاری گردد و به دانشگاه ها و سایر مراکز آموزش عالی راه یابد، این مهم بدون ایفای نقش فعالانه ی نظام آموزش و پرورش، محقق نخواهد شد. از جمله عواملی که در آموزش و پرورش باید مورد توجه قرار گیرد آموزش رشته های فنی و حرفه ای، برنامه ی درسی، روش های آموزشی، محتوای درسی، ابزارهای آموزشی، معلمان و روش های تدریس، آموزش الکترونیکی، حمایت های مادی و معنوی دانش آموزان و توجه به نیازهای یادگیری می باشد.

به عبارتی، باید به نقش آموزش های فنی و حرفه ای به عنوان یک راه میان بر در جهت توسعه ی سرمایه ی انسانی ایفای نقشتوجه نمود. همچنین در آموزش کارآفرینی باید جنبه های نظری و عملی به صورت ترکیبی و هم زمان و به روش های مختلف آموزشی به اجرا درآید . در ضمن، بحث کارآفرینی به طور تدریجی و در قالب چند کتاب و در طی چند سال آموزش داده شود. این نکته نیز قابل ذکر است که افزایش سرمایه گذاری های جدید و توسعه ی ابزارهای عملی در آموزش کارآفرینی باید مورد توجه قرار گیرند. باید مدرسانی به آموزش این درس بپردازند که هم دارای دانش نظری کارآفرینی باشند و هم با جنبه های عملی آن در شرکت ها و سازمان  ها آشنا باشند. همچنین می توان با کمک سیستم های آموزشی مبتنی بر اینترنت، در ایجاد دوره های کارآفرینی با افزایش دانش دانش آموزان کوشش کرد. در ضمن جهت اثربخشی بیشتر آموزش های کارآفرینی باید به  عوامل فردی، اجتماعی و محیطی دانش آموزان کارآفرین توجه گردد.

لذا نظام آموزش و پرورش کشور به عنوان بسترساز توسعه ی کشور باید نقشی بیش از پیش داشته و فعالانه درصدد رفع چالش ها و فراهم نمودن شرایط مناسب باشد.

در پایان، امید می رود با افزایش میزان توجه سیاستمداران و دولتمردان و مدیران به مقوله ی نقش آموزش و پرورش در کارآفرینی، زمینه ی مناسبی برای بروز استعدادهای دانش آموزان، در راه توسعه ی بیشتر فراهم آید.

منابع:

–        احدی و همکاران،حمید. (۱۳۹۲). کار و فناوری. تهران: چاپ و نشر کتاب های درسی ایران

–        احمدپور، محمود و مقیمی، سید محمد. (۱۳۸۵). مبنای کارآفرینی. تهران: دانشگاه تهران.

–        احمدپور داریانی ، محمود. (۱۳۸۱). کارآفرینیتعاریف،نظریات،الگوها. تهران: انتشارات پردیس.

–        احمدپور داریانی، محمود و رضائیان، علی. (۱۳۷۷). سیر تکامل کارآفرینی: مفهوم، دیدگاه ها، فرایند و آموزش. مدرس، ۶، ۱۴۰- ۱۲۲٫

–        احمدی، نادر. (۱۳۸۸). کارآفرینی و نقش آن در جامعه. مدیریت نظامی، ۳۴، ۱۳۰- ۱۱۵٫

–        الوانی، سید مهدی و رودگردنژاد، فروغ. (۱۳۸۹). مدل توسعه ی کارآفرینی در سازمان های کوچک و متوسط.  چشم انداز مدیریت بازرگانی، ۳۷، ۸۷- ۷۳٫

–        پارسا، عبدالله و گرائلی شیخ، رقیه. (۱۳۹۰). بررسی تأثیر آموزش کارآفرینی بر پرورش استعداد کارآفرینی هنرجویان هنرستان های دولتی کار و دانش شهر اهواز. اولین همایش ملی آموزش در ایران ۱۴۰۴٫ برگرفته از http://www.civilica.com/Paper-INCE01-INCE01_140.html

–        جمالی زواره، بتول. نصر، احمد رضا و جمالی زواره، اعظم. (۱۳۹۰). آموزش کار آفرینی ضرورتی انکار ناپذیر در آموزش عالی ۱۴۰۴، اولین همایش ملی آموزش در ایران ۱۴۰۴٫ برگرفته از http://www.civilica.com/Paper-INCE01-INCE01_381.html

–        رضایی میرقائد، محسن. عربیون، ابوالقاسم و علیزاده، مهدی. (۱۳۹۲). بررسی رابطه ی بین کارآفرینی، محیط کسب و کار و توسعه ی اقتصادی در کشورهای عضو دیده بان جهانی کارآفرینی. پژوهش های جغرافیای انسانی، (۴۵) ۲، ۵۰- ۳۷٫

–        ربیعی، علی و صادق زاده، حکیمه. (۱۳۹۰). بررسی رابطه ی سرمایه ی اجتماعی بر کارآفرینی، رفاه اجتماعی، (۴۱) ۱۱٫ ۲۲۱- ۱۹۱٫

–        سلیمی فر، مصطفی و مرتضوی، سعید. (۱۳۸۴). سرمایه ی انسانی و کارآفرینی در رویکرد فنی و حرفه ای. دانش و توسعه، ۱۷، ۸۵- ۶۴٫

–        شوقی، بهزاد و شفیقی، فاطمه. (۱۳۹۰). آموزش الکترونیکی کارآفرینی و کارآفرینی الکترونیک. اولین همایش ملی آموزش در ایران ۱۴۰۴٫ برگرفته از http://www.civilica.com/Paper-INCE01-INCE01_127.htm

–        صافی، احمد. (۱۳۸۸). آموزش و پرورش ابتدایی، راهنمایی و متوسطه. تهران: سمت.

–        صدری، عباس. (۱۳۸۸). طراحی الکوی برنامه ریزی درسی آموطش های فنی و حرفه ای عام برای دوره ی متوسطه. مطالعات برنامه ی درسی، ۱۳ و ۱۴، ۱۰۴- ۸۲٫

–        عربیون، ابوالقاسم. عبداله زاده، غلامحسین. شریف زاده، ابوالقاسم و محسنی، احمد. (۱۳۸۹). شناسایی و اولویت بندی شاخص های تعیین کننده ی کارآفرینی کسب وکارها، توسعهکارآفرینی، (۲) ۸، ۹۷- ۶۵٫

–        کرد نائیج، اسدالله و زالی، محمد رضا. (۱۳۸۷). آموزش کارآفرینی در نظام تعلیم و تربیت کشور. کار و جامعه، ۹۶ و ۹۷، ۱۲- ۴٫

–        کوهی نژاد، علی. عادلی جعفرلو، مهدی و نجفی، معصومه. (۱۳۹۰). آموزش کارآفرینی و زمینه های توسعه آن در ایران. اولین همایش ملی آموزش در ایران ۱۴۰۴٫ برگرفته از http://www.civilica.com/Paper-INCE01-INCE01_130.html

–        گرائلی شیخ، رقیه. (۱۳۹۰). آموزش کارآفرینی، نقش معلم و ارائه روش تدریس کارآفرینانه. اولین همایش ملی آموزش در ایران ۱۴۰۴٫ برگرفته از http://www.civilica.com/Paper-INCE01-INCE01_185.htm

–        مصلح شیرازی، علینقی و صانعی، الهام. (۱۳۸۷). توسعه و تقویت کارآفرینی در مراکز آموزش برای پرورش مدیران کارآفرین. کار وجامعه، ۱۰۱، ۳۰- ۲۴٫

–        ندیمی، محمد تقی و بروج، محمد حسین. (۱۳۸۷). آموزش و پرورش. تهران: مهرداد.

–        هزارجریبی، جعفر. (۱۳۸۹). کارآفرینی و اخلاق اسلامی. علوم اجتماعی، ۴۷،

–        هزارجریبی، جعفر. (۱۳۸۷). کارآفرینی (چاپ سوم)، تهران: پژوهشکده ی امور اقتصادی.

–        یوسفی، علی و یوسفی، رضا. (۱۳۹۰). نقش آموزش و پرورش در کارآفرینی. اولین همایش ملی آموزش در ایران ۱۴۰۴٫ برگرفته از http://www.civilica.com/Paper-INCE01-INCE01_186.htm

–         Garavan,. Thomas N. O’Cinneide, Barra.  (۱۹۹۴). Entrepreneurship Education and Training Programmes: A Review and Evaluation – Part 1. Journal of European Industrial Training, Vol. 18 No. 8, pp. 3-12. Available at:  http://www.emeraldinsight.com/journals.htm?articleid=836822&show=abstract

 

–         Ikävalko, Markku,.  Ruskovaara, Elena and Seikkula-Leino, Jaana. (2009).  REDISCOVERING TEACHER’S ROLE IN ENTREPRENEURSHIP EDUCATION, Available at:  http://developmentcentre.lut.fi/files/muut/EFMD_rediscovering.pdf

 


[۱] .  entrepreneurship

۱

[۲] . Cotton

[۳] . Enterprising

[۴] . Gibb

[۵] . Ikävalko,  Ruskovaara and Seikkula-Leino

[۶] . Becker

[۷] . Haq & Haq

[۸] . Manual Work

[۹] . ژاپن از جمله کشورهایی است که در آن، دولت در ارتقای آموزش های فنی و حرفه ای بسیار فعال عمل می کند و این در حالی است که در این کشور، بخش خصوصی نیز فعال است ولی بدون کمک دولت، امکان توسعه و تسری این آموزش ها ممکن نیست.

Telegram

نظر دهید